Sehiv Secdesi İle İlgili Soru ve Cevaplar

Hanefi mezhebine göre sehiv secdesi, bir namazın kusurlu kılınması hâlinde, bu kusuru düzeltmek maksadı ile, namazın sonunda (son oturuşta tahiyyatı okuduktan sonra) yapılan secdedir. Kusur genellikle namazda farzın te’hiri, vâciblerden birinin unutularak yapılmaması (terki), yahut sonraya bırakılması (te’hiri), yahut da vaktinden önce yapılması (takdimi) suretiyle ortaya çıkar. Namaz içinde bu yanlışlıklar hatırlanırsa namaz sonunda sehiv secdesi yapılır. Sehiv secdeleri vâcibdir.

Son oturuşta Tehıyyât okunduktan sonra, imam olan kimse sadece sağ tarafına, yalnız kılan ise iki tarafına da selâm verir ve hemen ardından Allahü Ekber diyerek 2 defa secdeye varır. İkinci secdeden sonra doğrulup oturur ve yeniden Tehıyyâtı, salâvat ve duaları okuyarak selam verir. Böylece sehiv secdesini yerine getirilmiş olur. Namaz kılan kimse şayet selâm verdikten sonra yanıldığını hatırlarsa, yönünü kıbleden çevirmemiş ve henüz konuşmamış ise, sehiv secdesini yapabilir. Fakat yerinden kalkmış, yönünü kıbleden çevirmiş veya konuşmuş ise, artık sehiv secdesini yapamaz. Namaz sahihtir, ancak sehiv secdesi yapılmadığı için sevabı noksandır. Vâciblerden biri, terkedilirse namaz geçerli olur. Ancak vacibi terketmekten dolayı günah işlemiş olur. Sehiv secdesini yapan imama iktida sahihtir.

Sehiv secdesini gerektirici hallerden bâzıları şunlardır: 1. Fâtiha`dan sonra zamm-ı sûre okumadan rükûa gitmek. Rükû`da iken hatırlarsa, doğrulup sûreyi okur, sonra tekrar rükûa gider. Namazın sonunda da sehiv secdesi yapar. 2. Unutarak Fâtiha`yı iki kere okumak. 3. Vitir namazlarının tekbir ve kunut duasını unutmak. Rükûda iken hatırlasa, doğrulup kunut okumaz. Sonunda sehiv secdesini yapmakla yetinir. 4. Dört rekatlı namazlarda, iki rekat kıldıktan sonra oturmayı unutarak üçüncü rekata kalkmak, yani, ilk oturuşu terketmek. Bu durumda bakılır: Eğer namazı kılan kişi tamamen kalkmış veya kalkmaya daha yakın bir durumda ise, oturmaz; namazı bitirip sonunda sehiv secdesi yapar. Eğer oturmaya daha yakın bir halde ise, oturur; sonunda da sehiv secdesi yapmaz. Tam kalktıktan sonra oturmak ise, namazı bozar. 5. Birinci oturuşta Tehıyyât`ı okuduktan sonra hemen kalkmayıp salâvatları ve duaları okumak yahut da bir rükün edâ edecek kadar gecikmek. Bu durumda eğer salâvattan okunan kısım bir cümle teşkil eder ise “Allahümme salli alâ Muhammedin” demek gibi namazın sonunda sehiv secdesi yapılır. Fakat okunan kısım bir cümle teşkil etmemişse, sehiv secdesine gerek yoktur. 6. Dört rekatlı farz namazlarda, son rekatta oturmaksızın beşinci rekata kalkılacak olsa, beşinci rekatın kıyam, kırâet ve rükûu tamamlanıp secdeye gidilmedikçe, dönüp tekrar oturulur. Tehıyyâtdan sonra selâm verilip sehiv secdesi yapılır. Çünkü bu durumda farz olan son oturuş tehire uğramıştır. Fakat beşinci rekat için secde yapılmış olursa, bu namaz nâfileye döner. Artık buna bir rekat daha ilâve ederek, altı rekatlık bir nâfile namazı kılınmış olur. Dolayısıyla sehiv secdesi de gerekmez. 7. Dört rekatlı bir farz namazın son kadesinde teşehhüd miktarı oturduktan sonra kalkan kimse, hemen oturup selâm verir. Tekrar Tehıyyat okumasına gerek yoktur. Hâtta oturmadan ayakta bile selâm verebilir. Zira farz olan oturuşu yapmıştır. Yalnız ayakta selâm vermekle vacibi terketmiş olur. Sonunda ayrıca sehiv secdesi de lâzımdır. Çünkü selâm tehire uğramıştır. 8. İmama sonradan yetişen kimse, kendi kıldığı rekatlar içinde hatâ yaparsa, o hatâsı için sehiv secdesi yapar. 9. İmamın, açıktan okuması vâcib olan yerlerde gizli; gizli okuması vâcib olan yerlerde de açık okuması… Meselâ öğle namazında Fâtiha ve zamm-ı sûreyi sesli okuması, akşam namazında da içinden okuması gibi. Namazdaki tesbih ve tekbirlerin cehren okunması, sehiv secdesini icab ettirmez. 10. Namaz içinde Fâtiha okunduktan sonra hangi âyet veya sûreyi okuyacağı bir müddet tefekkür edilse, sehiv secdesini icab eder. Çünkü vâcib te`hire uğramıştır. 11. Ta`dîl-i erkânın terki, sehiv secdesini gerektirir. 12. Namazda sehiv secdesini icab eden birkaç hatâdan dolayı tek sehiv secdesi yeterlidir.

Sehiv secdesinde, iki secde ile Tehıyyât`ı okumak ve selâm vermek vâcibdir. Tehıyyât`dan sonraki salâvat ve dualar ve secdedeki tekbirler ve tesbihler ise sünnettir.

Bir namaz içinde, o namazın rek`atları sayısında şüphe etmek, namaz kılan kimse vesveseli biri değilse, kılınan namazı iptâl eder. Yeniden kılmak gerekir. Nitekim vakit varken, namazı kılıp kılmadığında tereddüd eden de o namazı kılar. Namazı tamamladıktan sonra rekat sayısında şüpheye itibar yoktur. Ancak noksan kıldığını kesin olarak anlarsa namazı yeniden kılar.

Gerek sünnet namazlarda, gerekse farz olan namazlarda sehiv secdesi yapılır.

Namazda zammı sureleri sırasına göre okumamak mekruhtur. Bundan dolayı namaz bozulmaz, yeniden kılmak gerekmez. Sehiv secdesini yapmak da gerekmez. Yanlışlıkla daha önce okuduğunuz sureye de başlasanız, sırasına uygun olmayan sureye de başlasanız o şekilde okuyup tamamlamak gerekir. Bundan dolayı da sehiv secdesini gerektirmez.

Zammı sureyi okurken hata edilse ve o hatayı düzeltmek için baştan alınırsa sehiv secdesini gerektirmez. Ancak bir sureye başladıktan sonra onu bırakıp başka sureye başlamış iseniz yine sehiv secdesini gerekmez.

Üç rek’atlı farz bir namaz (Akşam namazı) da, son rek’atta oturmaksızın dördüncü rek’ata kalkılacak olsa, dördüncü rek’atın kıyam, kırâet ve rükû’u tamamlanıp secdeye gidilmedikçe, dönüp tekrar oturulur. Tehıyyâtdan sonra selâm verilip sehiv secdesi yapılır. Çünkü bu durumda farz olan son oturuş te’hire uğramıştır. Fakat dördüncü rek’at için secde yapılmış olursa, bu namaz nâfileye döner. Dolayısıyla sehiv secdesini de gerekmez.

Ancak üçüncü rekattan sonra son oturuşu yapıp dördüncü rekata kalkan kimse secdeye varmadıkça hemen geri oturur tahiyyattan sonra selam verip sehiv secdesini yapar. Fakat dördüncü rekatı da secde ile bağlamışsa buna bir rekat daha ekleyip beşe tamamlar ve sonunda sehiv secdesini yapar. Böylece namaz tamam olur. Son oturuşu yerine getirdiği için farz yerine gelmiş olur.

Dört rekatlı namazların son oturuşunu yapmadan veya yaptıktan sonra beşinci rekata kalkanların durumu da yukarıda belirtilen şekildedir.

Bir rüknün tehiri veya bir vacibin terk yahut tehiri halinde, son oturuşta yalnız Tahiyyat okunduktan sonra iki tarafa selâm verilir, daha sonra “Allahu ekber” denilerek secdeye varılıp, üç kere “Sübhane Rabbiyel a’lâ” okunur; sonra “Allahu ekber” denilerek oturulur, bir tesbih miktarı celseden sonra yeniden “Allahu ekber” diye, ikinci secdeye varılır; yine üç defa “Sübhane Rabbiyel-a’lâ” okunduktan sonra “Allahu ekber” denilerek oturulur. Tahiyyat, Allahümme salli ve Allahümme barik ve Rabbenâ âtinâ duaları okunduktan sonra önce sağ tarafa, sonra da sol tarafa selâm verilir.

Yalnız sağ tarafa selâm verildikten sonra sehiv secdelerinin yapılması daha faziletli ve ihtiyata daha uygundur. Nitekim cemaatla kılınan namazlarda cemaatin yanlışlıkla dağılmasına meydan vermemek için, yalnız sağ tarafa selâmdan sonra sehiv secdelerinin yapılması gerekli görülmüştür.

Sağa ve sola selam veridkten sonra, namazı bozacak bir iş yapmadan sehiv secdesi yapması gerektiğini hatırlayan kimse hemen sehiv secdesi yapar.

Sehiv secdesini gerektiği halde yapmayan kişinin namazı geçerlidir. Yeniden kılması gerekmez. Ancak bilerek terketmesi durumunda vacibi terkettiği için günah işlemiş olur.

1- Sehiv secdesi gerektiği halde yapmayan kişinin namazı geçerlidir. Yeniden kılması gerekmez.

2- İmam sehiv secdesini yaptıktan sonra uyulduğu takdirde normal şekilde namaz tamamlanır. Sehiv secdesini yapmak gerekmez.

3- Sehiv secdesi yapıldıktan sonra artık sehiv secdesini gerektirecek bir durum olmaz.

Kaza namazlarında da sehiv secdesini gerektirecek bir durum olmuşsa bu secde yapılır. Sehiv secdesi farz, kaza ve bütün nafile namazlarda gerektiğinde yapılır.

Her rek’at­ta iki sec­de ya­pı­lır. Bun­lar­dan bi­ri­si bi­le­rek ter­ke­dil­se na­maz bo­zu­lur, seh­ven ter­ke­dil­se hatırlandığında yapılmalıdır.

Bir rekâtta ilk secdeden sonra yanılarak sonraki rekâta kalkar ve o rekâtı iki secdesi ile yerine getirdikten sonra, namazın sonunda terkettiği bu secdeyi hatırlayıp, o secdeyi de yerine getirse, sıraya uymadığından dolayı bu kimseye sehiv secdesi yapmak vacib olur. Selâmdan son­ra bi­le ha­tır­lan­sa, na­ma­za ay­kı­rı bir şey ya­pıl­ma­mış­sa sec­de­ye va­rı­lır, da­ha son­ra son otu­ruş ia­de edi­le­rek se­hiv sec­de­le­ri ya­pı­lır.

Rükuda Sübhâne rabbiye’l-a’lâ veya secdede Sübhâne rabbiye’l-azîm demekle sehiv secdesi yapmak gerekmez.

İlk teşehhüdde Fatiha okunursa sehiv secdesini gerektirir.

Son teşehhüd de Fatiha okunursa sehiv secdesini yapmak gerekir. Bu durum teşehhüdde önce Fatihayı sonra et-Tehıyyatu’yu okursa böyledir. Teşehhüd miktarı oturup Et-Tehiyyat’ı okuduktan sonra Fatihayı okursa bir şey lâzım gelmez. (EI-Muhit / Radıyüddin Serahsi; Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslam Fıkhı, 1/420-421)

Evet iki tarafa da selam verdikten sonra veya hiç selam vermeden de secde-i sehv yapılabilir. Cemaatle yapılırken sadece sağ tarafa vermek daha uygun olur.